O mom slikarstvu

/Jelena Đurić/


Ciklusom slika “Sanjari” pokušavam da predstavim jedan logički nastavak svog apstraktnog slikarstva,pri čemu mi je jako bitan princip unutrašnje nužnosti o kojem je govorio još Kandinski, princip kojim se afirmiše vlastita priroda, ali i priroda slike.

Novi ciklus “Sanjari” nastao je iz unutrašnjih pobuda, to je moj pokušaj da se na sopstveni način spozna sama priroda vlastitog slikarstva, to je eksperimentalno traganje za mogućnostima koje ono pruža.
Kao početni impuls uvek koristim specifičan opsesivni događaj. To su moji unutrašnji prostori u kojima trenutno nema mesta za figuru, za ono što je na površini, za ono što je privid, spoljašnja manifestacija. Prisutno je ono što figura oslobađa ili mesto koje ostaje za njom.
Taj gest je ponekad izraz teskobe ili zadovoljstva, odraz mentalne , duhovne snage .
Tekst koji se u kontekstu slike pojavljuje u vidu nerazumljivih skupova slova predstavlja ostatke komunikacije, ili neki novi, nemušti jezik, pismo gubi svoju primarnu svrhu i postaje ništa drugo do crtež.
” Sanjari ” nisu statični rezervoari sećanja, razmišljanja, sanjarenja, već predstavljaju situaciju u kojoj boja ili crtež mogu za trenutak postati ” svoji”, bez ikakve racionalizacije.
Takav proces stvaranja često volim da uporedim sa lepotom i savršenstvom sposobnosti dece da na svet gledaju otvoreno, bez ikakve raconalne zadrške. To je momenat kada se u procesu rada odvajam od početnog impulsa i svesno dozvoljavam sebi da se otvorim i prosto prepustim doživljaju.
Upravo to me ponese na mesta koja nikada nisam ni sanjala.
To je moje intuitivno traganje u kojem pojam kreativnosti nije neki statički kvalitet već potencija koja se na svim nivoima bića mora razvijati.
Moja unutrašnja potreba za radom je i moje bivstvovanje, to je prostor gde mi niko ne može oduzeti pravo na bilo šta, mesto mojih sanjarenja, kroz koja ja bolje sagledavam stvarnost u kojoj živim.
Trudeći se da ne budem samo običan svedok aktuelnih životnih i umetničkih zbivanja, nastojim da svojom umetnošću učestvujem u kreiranju vlastitog socijalnog i kulturnog okruženja.

U svojoj umetnosti pokušavam da nađem osećanje objedinjenosti izgubljenog i nađenog vremena.

Mali zapis o slikarstvu Jelene Đurić

/Sava Stepanov/


Slikarka Jelena Đurić se na našoj likovnoj sceni pojavljuje tokom prve polovine (n)ovog veka, nakon završetka osnovnih studija (2001) i položene magistrature (2005) na odseku za slikarstvo kod profesora Milana Blanuše, na Akademiji umetnosti u Novom Sadu. U srpskom društvu to je vreme permanentne krize uzrokovane još nezaboravljenim događajima iz fatalnih devedesetih te brojnim tranzicijskim traumama koje su se javile nakon 2000-te. Takvim socijalnim prilikama mlada umetnica iznalazi adekvatan slikarski odgovor. Njeni rani radovi su figuracijskog karaktera a naslov ciklusa Grčka figura kao moderan simbol, ma koliko zagonetan i provokativan, precizno opisuje umetničin koncept i namere. Na slikama Jelene Đurić (tada Stojković) dominiraju antičke figure koje umetnica postavlja u svakodnevne situacije. Tim neočekivanim prizorima mlada slikarka filozofira položaj čoveka našeg vremena, „homo informaticusa“, najčešće nemog (poput antičkog kipa) svedoka globalnih događanja koji ponekad nastoji da se izoluje iz savremenog društva koje ga opterećuje brojnim tegobama. Jer, današnji razvijeni kapitalizam i globalni komunikacijski sistem zanemaruju celovitost čoveka, njegov integritet i potrebe – instistirajući jedino na njegovom pravovremenom i efikasnom izvršenju radnih funkcija. Zbog toga je Jelena, sigurnim ekspresivnim gestom i snažnim koloritom slikala paradoksalne prizore u kojima su antičke figure najčešće deo urbanog miljea, (p)ostavljene uz zid islikan grafitima, sučeljene na boskerskom ringu, zaronjene u bazen, „zagubljene“ na polici s alatom,… Tim svojim prvim celovitim ciklusom Jelena Đurić je pokazala sposobnost da slikom iskaže kritički i angažovani stav (figura, prizor), prožet delotvornom sintezom razuma (linija, crtež) i osećajnosti (boja, kolorit).

U jednom trenutku, životne okolnosti su od mlade slikarke „zatražile“ drugačije shvatanje slike i njenog smisla. To je iniciralo bitnu promenu: baveći se personalnom osećajnošću Jelena Đurić napušta spoljašnju i vidljivu stvarnost prezentovanu figuracijskom slikom, i počinje da traga za nevidljivom nutrinom i suštinom vlastitog bića. Zaranjajući u slikarstvo apstrakcije ona, istoivremeno, insistira na dosezanju suštinske pikturalnosti. Po obrascu sopstvene personalne prirode, Jelena Đurić sliku uspostavlja i tretira kao živi organizam. Tkivo te slike je definisano likovnim elementima kojima umetnica ostvaruje autnomnost dejstva, te slika puslira strujanjem linija, dejstvom boje, živom strukturom materije i površine… Sve to rezultira kompleksnom slikom u kojoj su autentičnim likovnim elementima i sredstvima izražene najtananije misli i osećanja. U periodu 2008-2010 u Jeleninoj umetničkoj radionici nastaje ciklus naslovljen „Reakcija“. Taj naslov odista razotkriva umetničine povode. Držeći se stava „da je reakcija odbrana, potreba i obaveza“, kako je to objavila na svom sajtu, umetnica se „branila“ od svih ličnih zabrinutosti, tegoba i opsesija. Na to ukazuje činjenica da je u tim, rekli bismo ispovednim slikama, boja rasprostrta preko celokupnog platna, od ivice do ivice, tako da svojom monohromijskom površinom (crna, crvena) formira piktogramski izgled srca. Ovde je izuzetno značajna i uloga crteža: ovim slikama, u paralelnim razmacima, protiču linije koje se doimaju poput polikovljenog kardiogramskog zapisa. Ti linearni zapisi dijagnosticiraju stanje i stepen umetničine uzbuđenosti, ukazuju na ritmiku pulsiranja te ističu svojevrsni pikturalni vitalizam (Heart Core, 2008/09), čije je metaforičko dejstvo primenjljivo i u svakodnevnim društvenim odnosima i ponašanju. U prenosnom smislu Jeleninim slikama iz ciklusa „Reakcija“ dijagnosticira se stanje društva u krizi, društva kojem je, u solženjiconovskom smislu, potrebno izlečenje.

Tokom postupnog stvaralačkog sazrevanja umetnica Jelena Đurić je, u periodu nakon 2010, insistirala na plastičko-pikturalnoj čvrstini i kompaktnost slike. Ona svoje apstrakcijsko slikarstvo, sada je to već sasvim očigledno, stvara po prinicpu „unutrašnje nužnosti“ o kojoj je svojevremeno pisao veliki Vasilij Kandinski. Taj princip je zasnovan na iskonskoj potrtebi da se ostvari autentični diskurs boje i drugih likovnih elemenata, koji sintenisani u slici posmatrača vode ka unutrašnjim duhovnim vrednostima. U laganom procesu sporih i diskretnih promena slikarka postupno smiruje prenaglašene ekspresivne izlive i gestove, opredeljujući se za čiste i istinski proživljene i promišljene likovne situacije. Plastičku celinu slike formira sedimentiranjem tananih nanosa, mnoštvom linearnih poteza i drugih operativnih postupaka, sve do ostvarenja željenog intenziteta boje, do odgovarajućeg tona, valera, nijanse… Takvom slikom pulsira interesantna linijska struktura u kojoj pravu osobenost predstavljaju umetničini rukopisni (ne)čitko ispisani i nacrtani zapisi. Njih je teško dešifrovati, oni ovde deluju poput fragmenata dokumentarističkih, dnevničkih, ispovednih, poetskih iskaza i nekakvih tajnovitih svedočanstava. U strukturi slike sve te linije najrazličitijeg izgleda, karaktera i intenziteta imaju važnu funkciju armature koja podupire i učvršćuje celokupnu sliku čineći je koherentnom. Sve to slikarska ostvarenja Jelene Đurić čini kompleksnim, slojevitim, gustim, bogatim i veoma senzibilnim pikturalnim tvorevinama.

U trećem ciklusu slika Jelene Đurić naslovljenom „Sanjari“, emocija je dominantna osnova celokupnog komunikacijskog niza umetnik-delo-posmatrač. Sve je zasnovano na boji i na njenim delikatnostima. Iako u ovom slikarstvu svaki bojeni sloj predstavlja zaseban podatak o umetničinoj osećajnosti, iako se radi o slici koja je sva u treperenju, koja nameće utisak čudesne fluidnosti, iako u njenoj slici dominira utisak elegancije i nekakve svečane lepote – ova slikarka nikako ne stoji raznežena pred uzvišenim estetskim fenomenima, nego suvereno drži do duhovne moći i smisla boje kao osnovnog sredstva svog pikturalnog delovanja i izražavanja. Slika Jelene Đurić je autentično definisana jer je formirana sintezom senzibilizirane linijske nervature, bojenog krvotoka, pulsacijom materije, nesvodljivošću pikturalne površine. Takva slika doseže status „samoreferencijalne strukture autonomnih plastičkih elemenata“ (S. Mijušković). Gradeći autonomni svet slike i ustanovljavajući autohtonu plastičku harmoniju, slikarka se opire uznemirujućoj disharmoniji socijalnog okruženja i egzistencijalne realnosti, ostaje dostojanstvena svom tom okružju krizne svakodnevice.

Kakav je smisao slike/slikarstva Jelene Đurić u aktuelnostima sveta i umetnosti?
Zbog dominacije kompjuterske tehnologije i karaktera razvijenog kapitalizma koji potpuno okupiraju savremenog čoveka i neutrališu njegove emocije, promenjen je karakter slike koja se, obuhvaćena uznapredovalom elektronskom tehnologijom, rapidno transformiše ka informativno-komunikacijskim područjima, ka sociološkim i drugim naučnim preispitivanjima i istraživanjima… Slikarstvo je izgubilo poziciju vodećeg vizuelnog jezika u umetnosti. Na sreću, autoritativna slikarska ostvarenja još uvek poseduju snagu i moć da nam predoče relevantnu projekciju stvarnosti te da nas uzdignu iznad ravni praktičnosti i utilitarnih funkcija. Te slike nam, usred svakodnevnih manifestacija epohalne krize, predočavaju zavodljive ideje sklada, harmonije, lepote i kontemplacije. A upravo te ideje su tako superiorno već ostvarene u slikarstvu Jelene Đurić.

Januar 2016.            Sava Stepanov

Dialogue of the Two Interpreters of Art and Abstract Language on the Occasion of the Exhibition of the Paintings by Jelena Đurić at Beograd Gallery

/Danilo Vuksanović/


Interpreter-theorist I: Jelena Đurić presents renewed works of art to the contemporary fine arts audience – which, contrary to the previous ones, have significantly more intensive colours, while the richness of possible association takes precedence over the appearance of text in writing or strokes resembling a letter. Such unavoidable expansion of perception during activity, namely, in a natural manner, has transformed a series of shapes and energetically vibrant forms on the paintings of Jelena Đurić. It seems that you have written something similar about her work, haven’t you?

Interpreter-theorist II: Just right, what is common on all her paintings are presented abstract compositions suggesting inner impetuses and flows, which, in the twirls of an indicated drawing create an energetic visual presentation. In different variations, in the fields of dynamically coloured surfaces, numerous emotional statuses as well as the complete atmosphere of the experienced may be found. The assumptions foreboded and experienced by Jelena Đurić include striving to transpose sub-conscious feeling to big canvases, on the locations where all this is re-developed and better considered. Worringer called such process within abstract thinking and action – empathy. I always rely on his work Abstraction and Empathy whenever I think about it.

Interpreter-theorist I: If I remember well, the interpretation of the notion of empathy reads: aesthetic enjoyment is objectified self-enjoyment. Aesthetic enjoying means to enjoy oneself in a sensual object other than oneself, feeling empathy of oneself in it.

Interpreter-theorist II: In brief, it means that life is = activity. On the other hand, my personal impression is that Jelena Đurić sets her own personal world as predominant in relation to the outer world. In such world, there is not much space for art landscapes of such provenance. Hybrid combination of contemporary phenomena in art is rarely delighted with inner life apprehensions, more specifically: inner movement!

Interpreter-theorist: Does it mean that these frames of the inner are marked with the hidden worlds which might be recognised either as a landscape or a clew (used by the artist by placing it in the atmosphere distinguished by the colour taking a major part of canvas)! Yellow, magenta, rather than red, blue, and other colours direct the above mentioned empathy into distinctive directions depending on the quantity of warm or cold pigment. The inner becomes general and universal…

Interpreter-theorist II: I fully agree with such observations. It is also worth noting that recent paintings by Jelena Đurić are the mark of the visual tradition free of any descriptive distinction, and as such, it best indicates the strivings of the art towards the experienced…

Interpreter-theorist: I cannot help but mentioning the statement of Herbert Read – that form is a node from which thoughts also emerge in time…

The dialogue is interrupted with the latest news from the rarefied Serbian art scene.

The dialogue recorded by MA Danilo Vuksanović 3 June